Secesja
Termin secesja został ukuty przez artystów niemieckich i austriackich, którzy schyłku XIX wieku zerwali z tradycją akademicką. DOMAGALI SIĘ ONI ODRĘBNYCH WYSTAW, KTÓRE DOPUSZCZAŁYBY ARTYSTYCZNE EKSPERYMENTY. Trzy najważniejsze ośrodki sztuki secesyjnej to Monachium, Berlin i Wiedeń. Styl ten został urzeczywistniony też w mozaice i grafice. Najważniejsi twórcy secesji to Lovis Corinth, Ferdinands Holder i oczywiście Gustav Klimt. Jest to styl dosyć dekoracyjny, charakteryzujący się płaskością, wymyślną obrzędowością i dwuznacznością. Secesja monachijska narodziła się w dyskusjach miejscowych artystów w 1892 roku. Pośród trzech prądów secesyjnych kształtujących się w różnych ośrodkach, secesja monachijska najskuteczniej wyrwała się spod wpływy tradycji akademickich. Chociaż pojawiło się w jej zasięgu wiele prac awangardowych, równie liczne były dzieła naturalistyczne i impresjonistyczne. Ted odłam secesji nie był zbyt ściśle powiązany z największymi eksperymentatorami artystycznymi owych czasów. Modernizm to szeroki prąd kulturalny, powiązane ze wszystkimi awangardowymi kierunkami (“izmami”) pierwszej połowy XX wieku. I chociaż różne istniejące w tym czasie kierunki były ze sobą nieporównywalne, niekiedy nawet antagonistyczne, wszystkie odrzucały dominację naturalizmu i akademizmu na rzecz sztuki eksperymentalnej. Powszechnie uznawano potrzebę poszukiwania odpowiedzi na pytania o naturę sztuki i doświadczenia ludzkiego. Wszystkie kierunki mieszczące się w pojęciu “modernizmu” dzieliły poczucie, że świat nowoczesny (modern) jest zupełnie odmienny od tego, co było przedtem, a sztuka powinna ulec odnowieniu po przez uświadomienie sobie i wykorzystanie swojej nowoczesności. Dla niektórych oznaczało to odrzucenie industrialnego porządku na rzeczy prymitywu, dla innych pochwałę technologii i urządzeń mechanicznych 9 futuryzm) Podsumowując, w modernizmie zasadniczą cechą artystów było zajmowanie się własną wizją świata. Trend ten pojawił się wprawdzie już w XIX wieku, ale dopiero teraz stał się prądem panującym Modernizm to szeroki prąd kulturalny, powiązane ze wszystkimi awangardowymi kierunkami (“izmami”) pierwszej połowy XX wieku. I chociaż różne istniejące w tym czasie kierunki były ze sobą nieporównywalne, niekiedy nawet antagonistyczne, wszystkie odrzucały dominację naturalizmu i akademizmu na rzecz sztuki eksperymentalnej. Powszechnie uznawano potrzebę poszukiwania odpowiedzi na pytania o naturę sztuki i doświadczenia ludzkiego. Wszystkie kierunki mieszczące się w pojęciu “modernizmu” dzieliły poczucie, że świat nowoczesny (modern) jest zupełnie odmienny od tego, co było przedtem, a sztuka powinna ulec odnowieniu po przez uświadomienie sobie i wykorzystanie swojej nowoczesności. Dla niektórych oznaczało to odrzucenie industrialnego porządku na rzeczy prymitywu, dla innych pochwałę technologii i urządzeń mechanicznych 9 futuryzm) Podsumowując, w modernizmie zasadniczą cechą artystów było zajmowanie się własną wizją świata. Trend ten pojawił się wprawdzie już w XIX wieku, ale dopiero teraz stał się prądem panującym
Ze Szkocji wywodziło się wielu bardzo znamienitych reprezentantów oświeceniowych nurtów. Jednym z nich był niewątpliwie Adam Smith. Żył on w osiemnastym stuleciu. Przyszedł na świat w miejscowości Kirkcaldy, zmarł natomiast w Edynburgu licząc sobie lat sześćdziesiąt siedem. Dla współczesności to przede wszystkim jeden z najwybitniejszych w dziejach całego świata ekonomistów. Ponadto Smith był również myślicielem. To właśnie dzięki niemu ekonomia stała się zupełnie odrębną dyscypliną naukową. Najbardziej znanym dziełem z tego zakresu, jakie napisał Smith jest dzieło zatytułowane “Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”. Jako pierwszy Szkot ten podjął się usystematyzowania dziejów europejskiego handlu oraz rozmaitych gałęzi przemysłowych. Był człowiekiem posiadającym niezwykle wszechstronne wykształcenie, jako wykładowca związany był głównie z Glasgow i tamtejszym uniwersytetem. Bernardo Tanucci to jeden z rozlicznych rodem z Włoch przedstawicieli epoki oświeceniowej, chociaż nie jest tak znany jak wielu jego słynnych rodaków. Na świat przyszedł u schyłku siedemnastego stulecia. Zmarł licząc sobie osiemdziesiąt pięć lat. Zasłynął przede wszystkim z tego, iż w Królestwie Neapolu sprawował urząd pierwszego ministra. Był człowiekiem bardzo cenionym przez monarchę Karola III Hiszpańskiego – on w tamtych czasach przez dwadzieścia cztery lata sprawował nad Neapolem władzę. Jako minister Tanucci był zwolennikiem teorii, aby Neapol trzymał się możliwie jak najdalej od wszelakich konfliktów zbrojnych. Był również zagorzałym przeciwnikiem mieszania spraw czysto państwowych z religijnymi – nie była przez niego mile widziana chęć wpływania przez kler na to, co dzieje się w kraju. Wygnał także jezuitów z Królestwa Neapolu. Prowadzone przez niego reformy znalazły wielu kontynuatorów.
Impresjonizm, tworzący z świata mozaikę kolorowych wrażeń, a z drugiej strony wpatrzony w własne subtelności psychiczne, chociaż nie tolerował konstrukcji ustalonych przez socjalny porządek świata, to jednak uznawał ten świat jako podłoże wszelkich zjawisk psychicznych czy fizycznych i liczył się z tymi konsekwencjami. Sztuka tolerowała świat, chociaż chciała go widzieć innymi oczyma. Natomiast inna grupa artystów, a mianowicie parnasiści, przeprowadzili radykalny rozbrat między sztuką a rzeczywistością naturalną. Sztuka i literatura według nich nie tylko nie wiążą się z życiem swą genezą, celem i funkcją, ale są w wyraźnym przeciwstawieniu się jemu. Sztuka ma odrębny, niezależny teren swej egzystencji, nie służy też nikomu, jest sama dla siebie. Krótkie sformułowanie tego stanowiska zamyka się w haśle “sztuka dla sztuki”. W myśl tej dewizy sztuka jest niezależna od czasu i miejsca i niezależna od narodu czy klasy społecznej. Nie zna chronologii. Najlepiej żyje, kto żyje bez wyboru, chciwie chłonąc każdą falę życia. Nie ma również mowy o odpowiedzialności, o cnocie wyrzeczenia się, o heroizmie walki. Impresjoniści są to ludzie subtelni. Często chorobliwi, neurastenicy, podlegli wszelkim sugestiom i działający przez sugestię. Tematem utworów jest u nich głównie przyroda, dająca okazję do rozkładania jej na szereg wrażeń malarskich i muzycznych, i wnętrze własnej duszy, wypełnione krótkotrwałymi wzruszeniami i nastrojami. Impresjonizm jako wyraz bezwolnego^ stosunku do świata ą życia’ był również objawem negacji rzeczywistości mieszczańskiej i wytłumaczony jest na jej tle. Jako metoda artystyczna zachował dla przyszłości dużo pożytecznych wynalazków. Wydoskonalił introspekcję psychologiczną, wzbogacił wrażliwość na świat zewnętrzny i rozbudował język poetycki. Impresjonizm jako kierunek przetrwał dłużej w malarstwie, stwarzając wiele arcydzieł. Spośród poetów reprezentuje go u nas Tetmajer w swej liryce.
Prymitywizm był szeroko rozpowszechnionym nurtem w sztuce nowoczesnej, ale nie wyróżniał się tak wyraźnie jak futuryzm czy kubizm. Artyści modernistyczni badali etnograficzne kolekcje wielkich muzeów, sztukę innych kultur (niezachodnich), poszukiwali dzieł sztuki prymitywnej, mając nadzieje, że będą one inspiracją do ożywienia sztuki zachodniej. Prymitywizm dla modernistycznych artystów stanowił antytezę sztuki akademickiej. której wartości zaprzeczali. Wielbili natomiast dzieła prymitywne, szczególnie ich wyrazistą ekspresję. Artyści modernistyczni wielbili prymityw jako podświadomy impuls kreatywny, nie stłumiony i nie okaleczony przez salony. Dzieło uznawano za prymitywne gdy było od strony formalnej proste, a zarazem pełne życia lub silnych uczuć, które to cechy zatraciły się już w sztuce zachodniej. Niestety moderniści, mówiąc o sztuce prymitywnej, nie potrafili odróżnić dzieła afrykańskiej sztuki liczącego dwa tysiące lat od takiego, które wyprodukowano w roku 1900. Sztuką więc było to co wynikało z podświadomej kreatywności niż tradycji artystycznej. Symbolizm ukształtował się w latach osiemdziesiątych XIX wieku, ale wkrótce został przyćmiony przez rozwój modernizmu. Sztuka symbolizmu odrzuca konwencje mieszczańskie wprowadza niepokój i dziwne stany umysłu. Pozostawała pod wpływem spirytualizmu, anarchizmu i socjalizmu, czyli prądów obcych dla mieszczańskiego świata. Niepokój; uczucie; niesamowitość; anarchia; spirytualizm; ezoteryka; perwersja to synonimiczne słowa dla symboliki. Pod wieloma względami symbolizm w sztuce był reakcją na dość powszechnie panujące XIX wieku przekonanie o znaczeniu postępu wiedzy i technologii, nazwane materializmem albo pozytywizmem Symbolizm zajął się tym, co tamte prądy pozostawiły na boku; życiem duchowym, tajemniczością niesamowitością, rzeczami nieznanymi lub takimi o których nie należy mówić. Głównym twórcą by Edward Munch, który w obrazie Burza – zawarł dwoistość burzy jako zjawiska fizycznego oraz stanu emocjonalnego. Postacie na obrazie są tak uproszczone, że nierozpoznawalne, zaznaczone jest tylko ich płeć. Stojąca oddzielnie od grupy postać kobieca ubrana na biało, sugeruje, że zbliżająca się burza jest w jakiś sposób wiązana z jej młodością i dziewiczością.