Impresjonizm
Impresjonizm, tworzący z świata mozaikę kolorowych wrażeń, a z drugiej strony wpatrzony w własne subtelności psychiczne, chociaż nie tolerował konstrukcji ustalonych przez socjalny porządek świata, to jednak uznawał ten świat jako podłoże wszelkich zjawisk psychicznych czy fizycznych i liczył się z tymi konsekwencjami. Sztuka tolerowała świat, chociaż chciała go widzieć innymi oczyma. Natomiast inna grupa artystów, a mianowicie parnasiści, przeprowadzili radykalny rozbrat między sztuką a rzeczywistością naturalną. Sztuka i literatura według nich nie tylko nie wiążą się z życiem swą genezą, celem i funkcją, ale są w wyraźnym przeciwstawieniu się jemu. Sztuka ma odrębny, niezależny teren swej egzystencji, nie służy też nikomu, jest sama dla siebie. Krótkie sformułowanie tego stanowiska zamyka się w haśle “sztuka dla sztuki”. W myśl tej dewizy sztuka jest niezależna od czasu i miejsca i niezależna od narodu czy klasy społecznej. Nie zna chronologii. Najlepiej żyje, kto żyje bez wyboru, chciwie chłonąc każdą falę życia. Nie ma również mowy o odpowiedzialności, o cnocie wyrzeczenia się, o heroizmie walki. Impresjoniści są to ludzie subtelni. Często chorobliwi, neurastenicy, podlegli wszelkim sugestiom i działający przez sugestię. Tematem utworów jest u nich głównie przyroda, dająca okazję do rozkładania jej na szereg wrażeń malarskich i muzycznych, i wnętrze własnej duszy, wypełnione krótkotrwałymi wzruszeniami i nastrojami. Impresjonizm jako wyraz bezwolnego^ stosunku do świata ą życia’ był również objawem negacji rzeczywistości mieszczańskiej i wytłumaczony jest na jej tle. Jako metoda artystyczna zachował dla przyszłości dużo pożytecznych wynalazków. Wydoskonalił introspekcję psychologiczną, wzbogacił wrażliwość na świat zewnętrzny i rozbudował język poetycki. Impresjonizm jako kierunek przetrwał dłużej w malarstwie, stwarzając wiele arcydzieł. Spośród poetów reprezentuje go u nas Tetmajer w swej liryce.
Prymitywizm był szeroko rozpowszechnionym nurtem w sztuce nowoczesnej, ale nie wyróżniał się tak wyraźnie jak futuryzm czy kubizm. Artyści modernistyczni badali etnograficzne kolekcje wielkich muzeów, sztukę innych kultur (niezachodnich), poszukiwali dzieł sztuki prymitywnej, mając nadzieje, że będą one inspiracją do ożywienia sztuki zachodniej. Prymitywizm dla modernistycznych artystów stanowił antytezę sztuki akademickiej. której wartości zaprzeczali. Wielbili natomiast dzieła prymitywne, szczególnie ich wyrazistą ekspresję. Artyści modernistyczni wielbili prymityw jako podświadomy impuls kreatywny, nie stłumiony i nie okaleczony przez salony. Dzieło uznawano za prymitywne gdy było od strony formalnej proste, a zarazem pełne życia lub silnych uczuć, które to cechy zatraciły się już w sztuce zachodniej. Niestety moderniści, mówiąc o sztuce prymitywnej, nie potrafili odróżnić dzieła afrykańskiej sztuki liczącego dwa tysiące lat od takiego, które wyprodukowano w roku 1900. Sztuką więc było to co wynikało z podświadomej kreatywności niż tradycji artystycznej. Symbolizm ukształtował się w latach osiemdziesiątych XIX wieku, ale wkrótce został przyćmiony przez rozwój modernizmu. Sztuka symbolizmu odrzuca konwencje mieszczańskie wprowadza niepokój i dziwne stany umysłu. Pozostawała pod wpływem spirytualizmu, anarchizmu i socjalizmu, czyli prądów obcych dla mieszczańskiego świata. Niepokój; uczucie; niesamowitość; anarchia; spirytualizm; ezoteryka; perwersja to synonimiczne słowa dla symboliki. Pod wieloma względami symbolizm w sztuce był reakcją na dość powszechnie panujące XIX wieku przekonanie o znaczeniu postępu wiedzy i technologii, nazwane materializmem albo pozytywizmem Symbolizm zajął się tym, co tamte prądy pozostawiły na boku; życiem duchowym, tajemniczością niesamowitością, rzeczami nieznanymi lub takimi o których nie należy mówić. Głównym twórcą by Edward Munch, który w obrazie Burza – zawarł dwoistość burzy jako zjawiska fizycznego oraz stanu emocjonalnego. Postacie na obrazie są tak uproszczone, że nierozpoznawalne, zaznaczone jest tylko ich płeć. Stojąca oddzielnie od grupy postać kobieca ubrana na biało, sugeruje, że zbliżająca się burza jest w jakiś sposób wiązana z jej młodością i dziewiczością.