Pytania do filozofa
Najczęstsze pytanie starożytnych greków dotyczyło powstania świata. Przestały im wystarczać wyjaśnienia zawarte w mitologii. Początkiem VI w.p.n.e zaczęto odchodzić od tez religijnych i skłaniać się ku wyjaśnieniom naukowym. Większość Greków uważała, że świat składa się z czterech żywiołów: wody, ognia, powietrza i ziemi. Szukano nie tylko wiedzy o powstaniu świata, ale także o pierwotnej materii. Demokryta z Abdery twierdził, że początkiem wszystkiego były atomy i próżnia. Stworzył on również pierwszą teorię dotyczącą tych malutkich cząsteczek. Zakładał, że są one nieskończone pod względem ilości i wielkości oraz że poruszają się ruchem wirowym w wszechświecie. Z atomów natomiast powstają ciała złożone. Wielcy filozofowie ateńscy głoszą swoje poglądy do coraz większego audytorium. Zdobywają poparcie, szacunek i uznanie swoich słuchaczy. Sokrates miewa zwyczaj przemawiać na agorze, Platon zakłada pierwszą szkołę filozoficzną a Arystoteles, uczeń Platona, który z czasem zerwał z poglądami swego mistrza, nauczał w szkole, którą sam stworzył a mianowicie Liceum. Najgorliwszym uczniem Sokratesa był Platon. Jednakże jego pytania o wartości, tj.: piękno, dobroć i prawdę były dla założyciela Akademii punktem wyjścia do rozważań o poznaniu świata. Platon szukał uogólnień, analizując zachowanie człowieka i otaczającą go przestrzeń. Postrzegał on świat jako obraz cieni istniejących w prawdziwym świecie. Uważał, że prawdziwe ideały istnieją tylko w innym wymiarze, w świecie ludzkim są tylko ich odbicia. Współcześni Platonowi sofiści głosili względność wszelkiego poznania. Platon jednak nie przyjął ich poglądów, nie mógł zrozumieć braku odniesienia do wspólnie przestrzeganych norm. Był przekonany o istnieniu dwóch światów a w swoich dziełach również propagował dualizm. Kolejnym jego poglądem był fakt, że każdy człowiek posiada intuicję, ponieważ dusza nim połączyła się z ciałem przebywała także w świecie idei. Kiedy trafia do świata cieni od czasu do czasu doznaje olśnienia i przypomina sobie rzeczy, które widziała w świecie iluzji. Platon zauważa również, iż człowiek młody poszukuje piękna ciała, z czasem dopiero zaczyna dostrzegać piękno wewnętrzne. Ten proces został nazwany miłością platoniczną, jest on synonimem miłości wyłącznie duchowej.
W kręgu kultury europejskie, po raz pierwszy terminem “filozofia” posłużył się grecki mędrzec Pitagoras. Sam siebie również nazwał filozofem oraz poszukiwaczem i miłośnikiem mądrości. Filozofia zrodziła się w wielu krajach i różnych kręgach kulturowych. Zrodziła się z pytań, które zadawał człowiek, chcący poznać świat i zapanować nad przyrodą. Filozofia już od najdawniejszych czasów stara się na nie odpowiedzieć jak również starała się poznać sens i sposób ludzkiego życia. Odpowiedzi, których udzielała często nie miały żadnego uzasadnienia, lecz wywodziły się z genialnej myśli. Nie dysponując żadną konkretną wiedzą, filozofowie opierali swe wypowiedzi na domyślać. Z powodu braku odpowiednich badań, nauka ta brała na siebie funkcji badawcze. W miarę pojawienia się kolejnych dziedzin tj.: filologia, psychologia czy socjologia, filozofia bazuje na ich naukowym poznaniu. Filozofię można podzielić według kilku kryteriów. Najczęściej spotykanym jest podział nauki na: metafizykę, greseologie, czyli teorię poznania, logikę, etykę oraz filozofię społeczną. Do niedawna jej nieodzownym elementem była też psychologia, jednakże obecnie uważana jest za wyodrębnioną naukę. Ogromne znaczenie dla filozofii na jej historia. Bada ona dzieje rozwoju doktryn filozoficznych. Lao-tsy żyjący w drugiej połowie VI wieku był twórcą taoizmu, głównego prądu, z którego wywodzi się filozofia Chin. Głosił on pochwałę zasad nie działania na podstawie tao. Tao jest źródłem wyodrębnienia wszystkich rzeczy i stworzeń z panującego chaosu i bezładu. Uważał, że substancja ta zrodziła się z nieba i ziemi. Stała się niezależna, aktywna i można ja uznać za materię podniebną. Każda rzecz uczestniczy w tao poprzez specyficzne dla siebie własności. Proces tworzenia się rzeczy Lao-tsy uznał za stały. Twórca nauki opierał swe poglądy na wieczne niebycie. Osiągnął on szczęście poprzez nieuprawianie działania oraz zapobieganiu nieszczęściom. Niedziałanie, rozumiał unikanie działalności takiej, która jest sprzeczną z naturą człowieka. Uważał, że nie należy cenić wartości materialnych, bo prowadzi to do rodzenia się zła i nienawiści. Najlepsza sytuacja jest wówczas, gdy ludzie pozostają w niewiedzy, mają puste umysły i serca a pełne żołądki. Według niego należy też zlikwidować naukę i wiedzę, a nieoświecony lud będzie wtedy obowiązkowy i litościwy. Pragnienie narusza zrodzony porządek i bezgraniczny spokój. Mistrz potępia również wojnę, przemoc i głosi ideał pokoju. Ma być on zrealizowany poprzez wyzbycie się dążeń i powrót do pierwotnych i naturalnych cech człowieka.
Sokrates uznany był za najmądrzejszego z ludzi. Twierdził on, że świadomość własnej niewiedzy jest największą wiedzą. Był filozofem wybitnym, ale bardzo roztargnionym. Dyskutował o metodach zdobywania wiedzy i odnoszeniu jej do postępowania człowieka. Nie pozostawił po sobie żadnych pism czy notatek, ponieważ uważał, że pismo osłabia pamięć. Poglądy Sokratesa znany z relacji jego uczniów. Głównie Platon uczynił go bohaterem swoich dialogów. Metoda Filozofa nosi nazwę macierzyńskiej. Mędrzec jest akuszerem, który pomaga uczniowi zrodzić prawdę z siebie, ponieważ wierzy, że wiedzę człowiek może odnaleźć tylko w samym sobie. Ten sposób jest skuteczny tylko wobec ludzi, w których podświadomości tkwi jakaś nieujawniona jeszcze myśl. Nie można jej stosować wobec tych, których określa się mianem głupców. W takim przypadku należy posłużyć się ironią. Polega ona na tym, że nauczyciel najpierw udaje, że wierzy rozmówcy a następnie krok po kroku pokazuje mu jego słabe strony i niedociągnięcia. Ośmiesza wady aż do chwili, gdy rozmówca gotów jest odrzucić to, co sam powiedział. Koniec życia Sokratesa urasta do rangi symbolu. Wypijając śmiercionośny wywar, stał się symbolem męczennika, gotowego umrzeć za prawdę. Starożytni filozofie do głoszenia swoich poglądów wybierali miejsca szczególnie piękne i urokliwe. Zenon z Kation głosił swoje poglądy w okolicach ateńskiego rynku, przy pięknej budowli, ozdobionej uroczymi freskami o nazwie Stoa Poikile. Był w Atenach bardzo popularnym mędrcem gdyż swoje słowa potrafił zamienić w czyny. Był także twórcą długowiecznej szkoły, trwającej także za czasów Cesarstwa Rzymskiego. Filozofia stoików miała pomóc ludziom przygotować się do życia i działania zgodnego z prawami natury. Miały to być czyny zgodne z rozsądkiem człowieka. Filozofia ta zakładała, że człowiek postępując rozsądnie, jednocześnie postępuje moralnie. Namiętność według ich poglądu to uczucie przeciwne duszy. Wyzwoleniem od namiętności i żądzy jest cnota, która potrafi wyleczyć człowieka z grzesznych uczuć. Cnotę należy praktykować poprzez nieuleganie pokusom i trafnym wyborom. Mędrzec potrafi zmienić swój los ze spokojom oraz odrzucić namiętność i grzech. Starożytni filozofie do głoszenia swoich poglądów wybierali miejsca szczególnie piękne i urokliwe. Zenon z Kation głosił swoje poglądy w okolicach ateńskiego rynku, przy pięknej budowli, ozdobionej uroczymi freskami o nazwie Stoa Poikile. Był w Atenach bardzo popularnym mędrcem gdyż swoje słowa potrafił zamienić w czyny. Był także twórcą długowiecznej szkoły, trwającej także za czasów Cesarstwa Rzymskiego. Filozofia stoików miała pomóc ludziom przygotować się do życia i działania zgodnego z prawami natury. Miały to być czyny zgodne z rozsądkiem człowieka. Filozofia ta zakładała, że człowiek postępując rozsądnie, jednocześnie postępuje moralnie. Namiętność według ich poglądu to uczucie przeciwne duszy. Wyzwoleniem od namiętności i żądzy jest cnota, która potrafi wyleczyć człowieka z grzesznych uczuć. Cnotę należy praktykować poprzez nieuleganie pokusom i trafnym wyborom. Mędrzec potrafi zmienić swój los ze spokojom oraz odrzucić namiętność i grzech.